Podkomisja ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi, powołana przez sejmową Komisję Polityki Społecznej i Rodziny, na posiedzeniu w dniu 27 lutego br. przystąpiła do pracy nad zmianami w ustawie z  dnia 26 kwietnia 2006 roku o spółdzielniach socjalnych. Przypominamy, że prace nad nowelizacją tej ustawy zostały podjęte już w ubiegłej kadencji sejmu (pisaliśmy o tym w e-Biuletynie z 10 lipca 2007 roku), ale z powodu rozwiązania parlamentu, prace zostały wstrzymane. Strona rządowa przygotowała propozycje zmian ustawowych, które uwzględniają wielu uwag i rekomendacji zgłaszanych przez partnerów społecznych: spółdzielnie socjalne, organizacje pozarządowe oraz Partnerstwa na rzecz Rozwoju realizujące projekty ukierunkowane na rozwój ekonomii społecznej w ramach PIW EQUAL. Sektor ekonomii społecznej jest również licznie reprezentowany w pracach podkomisji sejmowej.

Dyskusja nad rozwojem spółdzielczości socjalnej rozpoczęła się od przedstawienia uwag krytycznych wobec rozwiązań zawartych w ustawie o spółdzielniach socjalnych oraz sformułowania rekomendacji zmian w ustawie. Przedstawiciele Partnerstw zaangażowanych w projekty IW EQUAL, tematu D „Ekonomia społeczna”, wśród nich zarówno pracownicy naukowi, jak i pracownicy organizacji pozarządowych oraz spółdzielni socjalnych, wskazywali kierunki zmian oraz proponowali konkretne rozwiązania. Uczestnicy dyskusji byli zgodni co do tego, że w ustawie powinny znaleźć się rozwiązania, które wzmocniłyby spółdzielnie socjalne i zwiększyły ich szanse na przetrwanie w warunkach konkurencji wolnorynkowej, zaś w szczególności należy:
- wprowadzić klauzule społecznych przy zamówieniach publicznych, w których nadal dominującą rolę ogrywa kryterium ceny (z pominięciem wartości dodanej np. w postaci budowania kapitału społecznego),
- zapewnić spółdzielniom socjalnym dostęp do pomocy publicznej,
- uelastycznić formy zatrudnienia, czyli dopuścić możliwość zawierania umów cywilnoprawnych z pracownikami-członkami spółdzielni socjalnych, a nie tylko umów o pracę,
- zmienić strukturę zatrudnienia pracowników-członków spółdzielni, którzy są zmarginalizowani społecznie – odsetek tej kategorii osób powinien zostać zmniejszony z 80% do 50%,
- zbudować zintegrowany system wsparcia spółdzielczości społecznej, obejmujący m. in. działania informacyjno-edukacyjne skierowane do pracowników Powiatowych Urzędów Pracy, Ośrodków Pomocy Społecznej, etc. oraz instrumenty finansowe.

Partnerstwo „W stronę polskiego modelu gospodarki społecznej – budujemy nowy Lisków” przedłożyło uczestnikom posiedzenia podkomisji materiał dot. rozwiązań zawartych w ustawie o spółdzielniach socjalnych, który został przygotowany na podstawie badań mających charakter konsultacji społecznych, przeprowadzonych z udziałem 67 podmiotów ekonomii społecznej, w tym 25 spółdzielni socjalnych. Większość wniosków i rekomendacji zawartych w tym materiale pojawiła się również w wypowiedziach przedstawicieli innych Partnerstw na rzecz Rozwoju, co potwierdza, że w wielu kwestiach dot. zmian w ustawie o spółdzielniach socjalnych środowisko organizacji pozarządowych i ekonomii społecznej jest zgodne.

W tym kontekście chcielibyśmy zwrócić uwagę na postulat wprowadzenia do polskiego ustawodawstwa spółdzielni socjalnej wzorowanej na włoskiej spółdzielni socjalnej typu A, czyli przedsiębiorstwa społecznego, które prowadzi działalność jedynie w obszarze usług socjalnych i edukacyjnych (za takim rozwiązaniem opowiedziała się większość badanych tj. 60%). W Polsce jest bardzo duży popyt na usługi socjalne, zaś podaż - stanowczo za mała, więc warto rozważyć wprowadzenie formuły prawnej optymalnej dla funkcjonowania spółdzielni socjalnych, które pokryłyby ten deficyt. W świetle obecnie obowiązującego prawa spółdzielnie socjalne mogą prowadzić działalność gospodarczą w dowolnej dziedzinie – i jak się okazuje w praktyce, są to w większości spółdzielnie wielobranżowe, które , zatrudniające e dużej liczby osób marginalizowanych społecznie.

Doświadczenia projektu „Budujemy nowy Lisków” wskazują, że trójsektorowe Partnerstwa Lokalne (administracja samorządowa, organizacje pozarządowe i lokalny biznes), które były odpowiedzialne za założenie przedsiębiorstw społecznych, wybierały formę spółdzielni socjalnej wówczas, gdy były nastawione przede wszystkim na reintegrację społeczną i zawodową osób wykluczonych. Natomiast w przypadku, kiedy głównym celem było długofalowe rozwijanie przedsiębiorstwa społecznego, Partnerstwa zakładały spółkę z o.o. uznając, że formuła spółdzielni socjalnej utrudnia prowadzenie działalności na rynku ze względu na duży komponent socjalny, który nie jest równoważony odpowiednio silnym komponentem biznesowym.

W związku z tym, jedną z podstawowych kwestii jest rozstrzygnięcie, co ma być podstawową funkcją spółdzielni socjalnej – czy przede wszystkim ma ona być miejscem reintegracji społecznej i zawodowej osób zmarginalizowanych społecznie (taki model proponuje ustawa o spółdzielniach socjalnych), czy też przede wszystkim ma być przedsiębiorstwem społecznym, w których tylko część miejsc pracy jest przeznaczona dla osób zmarginalizowanych społecznie (mniej więcej połowa), które generuje nadwyżki i utrzymuje się na rynku. Część osób, w tym p. Cezary Miżejewski, radca Ministra Rozwoju Regionalnego i współautor ustawy o spółdzielniach socjalnych, opowiada się za pierwszym rozwiązaniem, wedle którego spółdzielnia socjalna jest podmiotem zatrudnienia wspieranego, czyli etapem pośrednim pomiędzy zatrudnieniem socjalnym, które jest realizowane w Centrum Integracji Społecznej a podjęciem zatrudnienia na otwartym rynku pracy.

Natomiast druga część uczestników spotkania optowała za wzmocnieniem spółdzielni socjalnej jako przedsiębiorstwa społecznego, które koncentruje się nie tyle na dopełnieniu procesu reintegracji społecznej i zawodowej prowadzonego uprzednio w CIS, co na prowadzeniu działalności gospodarczej zorganizowanej i zarządzanej w uwzględnieniem ograniczonych możliwości osób, które doświadczyły wykluczenia społecznego. Wyjściem salomonowym może być np. wprowadzenie dwóch typów spółdzielni socjalnych, bowiem w Polsce jest bardzo duże zapotrzebowanie na obydwa rodzaje działalności: zarówno na reintegrację społeczno-zawodową, jak i budowanie gospodarki społecznej.
Następne posiedzenie podkomisji ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi w sprawie nowelizacji ustawy o spółdzielniach socjalnych odbędzie się 11 marca br. – z udziałem przedstawicieli Biura Legislacyjnego. Podkomisja będzie pracowała nad konkretnymi rozwiązaniami przedstawionymi w propozycji projektu ustawy o zmianie ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz o zmianie innych ustaw (m. in. ustawa o rachunkowości, ustawa o zatrudnieniu socjalnym, ustawa Prawo zamówień publicznych, ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Posłowie planują zakończenie prac nad nowelizacją ustawy o spółdzielniach socjalnych w czerwcu br.

Izabela Rybka

Źródło: udział w posiedzeniu podkomisji ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi w dniu 27 lutego 2008