W I półroczu 2008 roku Rząd ma przedstawić Sejmowi RP sprawozdanie z działalności ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 roku o spółdzielniach socjalnych (art. 20 ustawy). Zgodnie z resortowym programem MPiPS pt. „Monitoring ustawy o spółdzielniach socjalnych” za przygotowanie sprawozdania odpowiedzialny jest Departament Pomocy i Integracji Społecznej, który przeprowadził dwie sesje zbierania danych – w lipcu 2007 roku i w styczniu 2008 roku. Informacje opisujące działalność spółdzielni socjalnych są gromadzone za pomocą ankiet adresowanych do spółdzielni socjalnych, Wojewódzkich Urzędów Pracy, Regionalnych Ośrodków Polityki Społecznej i organizacji pozarządowych. Na podstawie danych zebranych w połowie 2007 roku powstał raport pt. „Ocena stanu  spółdzielczości socjalnej”, który składa się z czterech części zawierających odpowiednio:

1.Informacje o działaniach MPiPS w zakresie wspierania rozwoju spółdzielczości socjalnej,
2.Zarys działań zrealizowanych przez 8 Regionalnych Ośrodków Wsparcia Spółdzielczości Społecznej w I półroczu 2007 roku,
3.Wybrane, podstawowe informacje o działalności spółdzielni socjalnych,
4.Propozycje zmian w ustawie o spółdzielniach socjalnych.

Autorzy raportu informują, że w momencie przeprowadzania I sesji monitoringu w Polsce było zarejestrowanych 99 spółdzielni socjalnych (dane koniec maja 2007 roku). Niestety, autorzy raportu nie podają informacji, ile spółdzielni socjalnych było przedmiotem analizy, choć z danych zaprezentowanych w raporcie można wywnioskować, że około dwudziestu. Okazuje się, że większość spółdzielni (65%) to podmioty założone przez minimalną liczbę członków, czyli pięć osób, zaś spółdzielnie założone przez 10 lub więcej osób należą do rzadkości (stanowią jedynie 6%).
Na uwagę zasługuje fakt, że tylko co 10 członek-założyciel uczestniczył w zajęciach z zakresu reintegracji społecznej i zawodowej w Centrum Integracji Społecznej. Zgodnie z ustawą o zatrudnieniu socjalnym absolwenci programu realizowanego w CIS mają podejmować zatrudnienie m.in. w spółdzielniach socjalnych. Raport nie daje jednak odpowiedzi na pytanie, dlaczego osoby, które brały udział w zajęciach CIS nie stają się następnie członkami-założycielami spółdzielni socjalnych.

Kolejna kwestia, która wymaga pogłębionej analizy, to struktura zatrudnienia w spółdzielniach socjalnych. Z danych przedstawionych w raporcie wynika, że tylko w czterech spółdzielniach jest zatrudniona osoba nie uznawana za zmarginalizowaną społecznie (niestety, nie wiadomo, jaki procent stanowią przywołane 4 spółdzielnie socjalne…). Z całą pewnością można jednak stwierdzić, że szanse na przetrwanie spółdzielni socjalnych, które nie zatrudniają osób posiadających kompetencje niezbędne do funkcjonowania w warunkach konkurencji rynkowej, zmniejsza szansę utrzymania się tych spółdzielni na rynku.
Zdecydowana większość spółdzielni socjalnych działa w sektorze usług (88%), zwłaszcza są to usługi remontowo-budowlane, gastronomiczne i socjalne (opiekuńcze). Natomiast jedynie 12% spółdzielni zajmuje się produkcją, tj. przetwórstwem owocowo-warzywnym, produkcją zniczy i ozdób ogrodowych oraz drzewa kominkowego.

Na zakończenie raportu autorzy wymieniają w punktach zagadnienia, które były przedmiotem zmian zaproponowanych przez poselską Komisję Polityki Społecznej w sejmie ubiegłej kadencji (vide: e-Biuletyn informacyjny z dnia 10 lipca 2007.
Informacje przedstawione w raporcie z I sesji monitoringu są całkowicie niewystarczające do sformułowania oceny funkcjonowania ustawy o spółdzielniach socjalnych i opracowania rekomendacji zmian w/w ustawie. Wyniki II sesji monitoringu spółdzielni socjalnych tym bardziej nie dają podstaw do przygotowania całościowego raportu Rządu dla Sejmu. Do MPiPS napłynęło bowiem jedynie 7 ankiet z Wojewódzkich Urzędów Pracy, 3 z Regionalnych Ośrodków Polityki Społecznej oraz 11 od spółdzielni socjalnych. W związku z tym Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej apeluje do spółdzielni socjalnych oraz innych podmiotów wymienionych w resortowym programie „Monitoring ustawy o spółdzielniach socjalnych” do przesłania wymaganych informacji (zakres informacji oczekiwanych przez MPiPS został przedstawiony w e-Biuletynie informacyjnym z dnia 30 stycznia 2008.

Baza danych o spółdzielniach socjalnych opublikowana na stronach Stowarzyszenia na rzecz Spółdzielni Socjalnych (www.spoldzielnie.org) wskazuje, że na koniec 2007 roku w Polsce było zarejestrowanych 121 spółdzielni socjalnych, z tego najwięcej w województwach wielkopolskim (19 spółdzielni) i śląskim (18). To, czy ich liczba będzie rosnąć, jakim celom będą służyły i jaką rolę odegrają w rozwoju przedsiębiorczości społecznej, w dużej mierze zależy od rozwiązań legislacyjnych, które wypracuje parlament. Nowelizacja ustawy o spółdzielniach socjalnych będzie przedmiotem pracy Podkomisji stałej ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi (powołanej w ramach poselskiej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny) w najbliższą środę (27 lutego br.).

Ocena stanu spółdzielczości socjalnej (pdf.)

Izabela Rybka
Źródło: MPiPS, Sejm RP

Tekst przygotowano w ramach projektu
„W stronę polskiego modelu gospodarki społecznej – budujemy nowy Lisków”
realizowanego przy udziale środków Europejskiego Funduszu Społecznego
w ramach Programu Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL