|
Strona 2 z 2
Praca w środowisku lokalnym krok po kroku…
Po wstępnym rozpoznaniu potrzeb i zasobów środowiska lokalnego każdy z animatorów opracował wstępny projekt inicjowania określonych działań, np. edukacyjno-kulturalnych, których celem jest uruchomienie zasobów tkwiących w społeczności lokalnej i przygotowanie jej do angażowania się w przedsiębiorczość społeczną. Projekty animacji lokalnej mają charakter inwestycji w budowanie i wzmacnianie kapitału społecznego, są dostosowane do specyfiki danej społeczności lokalnej oraz jej możliwości i zdolności.
W trakcie realizacji projekty były wielokrotnie modyfikowane, ponieważ w miarę upływu czasu animatorzy lepiej poznawali zarówno potencjał, jak i ograniczenia społeczności lokalnej. Z drugiej zaś strony, mieszkańcy stopniowo nabierali zaufania do animatorów i chętniej przyjmowali ich propozycje, a nawet wychodzili z własnymi pomysłami. Okazało się, że bezcenną zaletą animatora lokalnego jest umiejętność uważnego słuchania, wnikliwego obserwowania relacji zachodzących w społeczności lokalnej (zarówno między mieszkańcami wsi, jak i w odniesieniu do instytucji sołtysa, wójta, lokalnego lidera, etc.), analizowania tych procesów i formułowania propozycji działań w oparciu o wnioski z pogłębionej analizy sytuacji istniejącej w danej wsi
Pierwszym zadaniem animatora lokalnego było zaciekawienie mieszkańców wsi i skłonienie ich do wyjścia z domu po to, aby spotkali się w nowej dla nich sytuacji i przestrzeni społecznej, w której mogą doświadczyć, że są częścią tej społeczności. Większość animatorów rozpoczynała od pracy z dziećmi i młodzieżą, których zachęcali do udziału w organizowanych na terenie szkoły przedsięwzięciach, np. konkurs plastyczno-literacki poświecony dziejom danej wsi, prowadzenie szkolnego sklepiku przez spółdzielnię uczniowską, uruchomienie i obsługa serwisu internetowego przez gimnazjalistów. Poprzez zajęcia z dziećmi docierali do rodziców, pozyskiwali ich zaufanie i sympatię, a następnie proponowali wspólne przedsięwzięcia, do których włączali stopniowo wiodących partnerów społecznych.
Krąg beneficjentów działań prowadzonych przez animatorów stopniowo się rozszerzał. Kolejnym etapem pracy było inspirowanie powstawania nowych, nieformalnych grup o charakterze zadaniowym, zorientowanych na zrealizowanie jakiegoś niewielkiego działania, ale takiego, które najpewniej zakończy się sukcesem, który jest najlepszą motywacją do dalszych starań. Ludzie, którzy mieli już wspólne doświadczenie powodzenia w działaniu służącym interesowi ich samych oraz reszty mieszkańców, nabierali chęci do tego, aby kontynuować współpracę jako autonomiczna osoba prawna, która może samodzielnie (czyli niezależnie od instytucji publicznych lub innych stowarzyszeń) aplikować o środki finansowe oraz decydować o ich wykorzystaniu. W ten sposób rozpoczęła się praca nad rozwojem instytucjonalnym istniejących grup nieformalnych, czyli podnoszenie ich zdolności i możliwości współpracy i osiągania celów. Jednocześnie animatorzy lokalni starali się koordynować i łączyć dążenia różnych grup, organizacji i instytucji lokalnych np. zapraszając ich do współpracy w przygotowaniu wydarzenia ważnego dla całej wsi - festynu integracyjnego na zakończenie roku szkolnego.
Animatorzy lokalni z jednej strony dbali o uruchomienie procesów integrujących daną społeczność, a z drugiej starali się nawiązywać współpracę z podmiotami zewnętrznymi. Dużym wyzwaniem było przejście na wyższy szczebel zorganizowania społeczności lokalnej, jakim jest konstruowanie i podtrzymywanie w społeczności powiązań – zarówno formalnych, jaki i nieformalnych. Owe sieci kontaktów i współpracy są naturalną siecią bezpieczeństwa gwarantującą stabilny rozwój społeczności złożonej z podmiotów, które wzajemnie się wspierają, mogą na siebie liczyć i dają sobie faktyczne oparcie w trudnych sytuacjach. Ukoronowaniem pracy animatorów lokalnych miało być powstanie lokalnych sieci współpracy, w których zakorzeniłyby się przedsiębiorstwa społeczne założone w ramach projektu przez lokalne partnerstwa.
Osiągnięcia społeczności wspieranych przez animatorów lokalnych
Niespełna rok pracy animatorów lokalnych zaowocował tym, że mieszkańcy wsi zmobilizowali się do podjęcia działalności społecznej i gospodarczej oraz współpracy z innymi lokalnymi partnerami i utworzenia trzech lokalnych stowarzyszeń.
Grupa młodych ludzi z Krężnicy Jarej założyła Stowarzyszenie Twórców Kultury „Czerwone Susły”, które prowadzi projekt gospodarczy – jest organizatorem koncertów, festiwali oraz innych imprez służących integracji społecznej oraz rozwojowi kultury lokalnej.
Z kolei we wsi Kamionka powstało Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Mazurskiej „My chcemy”, które zdobyło już grant na prowadzenie własnego projektu gospodarczego dającego mieszkańcom wsi szansę na uzyskanie dodatkowego zarobku. Wkrótce na nieużytkach rolnych powstanie ekologiczna plantacja ziół oraz zostanie wybudowana ogólnodostępna suszarnia ziół.
Z inicjatywy uczniów zachęconych przez animatora do prowadzenia Młodzieżowego Serwisu Lokalnego zostało założone stowarzyszenie „Nasze Prostki” (www.naszeprostki.pl), do którego należą również członkinie ze Spółdzielni Socjalnej założonej w Prostkach. Natomiast lokalni liderzy z Golubii i okolicznych wsi założyli stowarzyszenie Wiejski Ruch Animatorów Społecznych, które ma pomagać w przygotowaniu aplikacji o dotacje na modernizację wsi z gminy Kalinowo.
W Korytkowie animatorka lokalna pozyskała pierwszy w historii tej wioski grant na realizację projektu „Multimedialna parada taneczna, czyli historia Korytkowa tańcem, słowem i obrazem ilustrowana”, w ramach którego odbyły się warsztaty dla młodzieży
(m. in.: dziennikarskie, historyczne, fotograficzne) oraz wydarzenie kulturalne "Expo Dance Korytków 2007".
Wymiernym osiągnięciem animatorów było pokazanie mieszkańcom wsi środków finansowych dedykowanych dla nich i nauczenie ich korzystania z tych zasobów. Świadomie nie wyposażyliśmy animatorów społecznych w środki na wdrażanie projektów wypracowanych wspólnie z najbardziej aktywnymi mieszkańcami wsi. Środki finansowe na realizowanie przedsięwzięć lokalnych musieli pozyskiwać samodzielnie pisząc wnioski o dotacje lub pozyskując sponsorów. W ten sposób nie tylko nauczyli potencjalnych liderów lokalnych danej społeczności pisania projektów, ale jednocześnie udowodnili całej wsi, że ich działania powodują konkretne, zauważalne zmiany w ich wsi. Świadomość, że są to zmiany, które nastąpiły z ich inicjatywy i jako rezultat ich wysiłków, dały im poczucie sprawstwa i wpływu na otaczającą ich rzeczywistość, co stanowi bardzo silne wzmocnienie rodzących się postaw prospołecznych.
Efektem prac animatorów jest nie tylko ożywienie społeczno-gospodarcze, ale też wzmocnienie postaw obywatelskich, co przejawia się wzrostem zainteresowania mieszkańców wsi inicjatywami i decyzjami podejmowanymi przez władze samorządowe i działalnością lokalnych instytucji publicznych oraz włączanie się w życie publiczne.
Jakie były największe wyzwania, z którymi trzeba się było zmierzyć?
Podstawowym zadaniem animatora lokalnego było wdrożenie koncepcji pracy ze społecznością lokalną (inspirowanej praktyką „community development work”) w biednych, zaniedbanych i dotkniętych strukturalnym bezrobociem wsiach popegerowskich, gdzie brakuje tradycji społecznikowskich. Z relacji animatorów wynika, że największym wyzwaniem jest zmiana myślenia mieszkańców wsi, przełamanie ich oporu, który wynika z braku zaufania i biernego przystosowania się do egzystencji na marginesie życia społecznego.
Okazało się, że w ciągu jednego roku można jedynie poznać specyfikę danego środowiska, zdobyć zaufanie jego mieszkańców oraz lokalnych partnerów społecznych na tyle, aby zaangażowali się we wspólne działania, wyłonić liderów lokalnych, natomiast brakuje czasu na to, aby ich wzmocnić i osadzić w lokalnej sieci współpracy. Dlatego przedłużyliśmy okres pracy animatorów do 18 miesięcy.
Dużą trudnością było też działanie w pojedynkę - czyli jeden animator w danej wsi, a w przypadku powiatu ełckiego – w dwóch wsiach. W środowisku lokalnym animatorzy byli zdani wyłącznie na siebie, swoją wiedzę, doświadczenie i intuicję.
Wiele samozaparcia wymagało opracowanie i wielokrotne modyfikowanie projektu socjalnego tak, aby był optymalnie dostosowany do potrzeb danej społeczności. Nie udało się zrealizować wielu pomysłów animacyjnych ze względu na brak środków lub brak gotowości ze strony społeczności lokalnej.
Ocena silnych i słabych stron koncepcji aktywizowania społeczności wiejskiej przez animatorów lokalnych
Silną stroną tej koncepcji bez wątpienia jest stała obecność animatorów w społeczności i bezpośredni wgląd w dokonujące się w niej procesy oraz nastroje i oczekiwania mieszkańców wsi. Na uznanie zasługuje też elastyczność samej koncepcji, która daje dużą swobodę działania, możliwość szybkiego reagowania, dostosowywania działań do zmian następujących w społeczności. Kolejny atut to osoby pełniące rolę animatorów; są dobrze przygotowane merytorycznie i posiadają odpowiednie predyspozycje, takie jak cierpliwość, kreatywność, konsekwencja w dążeniu do celu pomimo napotykanych niepowodzeń, odporność na stres, otwartość na ludzi, umiejętność słuchania, pracy z grupą, itp. Ogromne znaczenie dla powodzenia ich pracy miało to, że mogli liczyć na stałe wsparcie ze strony eksperta oraz brać udział w regularnych spotkaniach z innymi animatorami (nieformalna grupa wsparcia) i szkoleniach.
Z kolei słabą stroną całego przedsięwzięcia było niedopracowanie modelu współpracy animatora społecznego z Partnerstwem Lokalnym, tak aby prowadzone przez nich działania dawały oczekiwany efekt synergii. Zagrożeniem, którego udało się uniknąć, jest przejęcie przez animatora roli lokalnego lidera, zwłaszcza jeśli w danej społeczności nie ma odpowiedzialnych osób o silnych osobowościach i odpowiednich kompetencjach. Natomiast zdarzały się sytuacje, że praca animatora ze społecznością była traktowana przez instytucje publiczne jako działalność wymierzona przeciwko tym podmiotom. Utrudnieniem w pracy animatorów lokalnych sygnalizowanym przez nich samych był brak choćby małego budżetu, który ułatwiłby im rozpoczęcie działalności.
Podsumowanie
Animatorom lokalnym udało się: (1) pobudzić istotną część społeczności do refleksji, zmobilizować ją do działania i utworzenia się lokalnych grup; (2) rozpoznać osoby pretendujące do roli lokalnych liderów i wspierać ich w pierwszych samodzielnych inicjatywach; (3) doprowadzić do powstania sieci kontaktów i współpracy, które łączą organizacje pozarządowe, instytucje publiczne, parafie, lokalnych liderów i zwykłych mieszkańców (kontakty formalne i nieformalne, powiązania wewnątrz społeczności i z jej otoczeniem zewnętrznym). Animatorzy przygotowali projekty, składali aplikacje i pozyskiwali środki finansowe na ich realizację.
Osoby, które dały się przekonać do działania i zrealizowały choćby jedno małe przedsięwzięcie, chętnie włączały się w kolejne projekty, a nawet podejmowały własne inicjatywy. Mieszkańcy wsi pojęli, że razem stanowią siłę i mogą mieć realny wpływ na życie wsi; do tej pory wykonywali to, co proponuje/wymaga samorząd, szkoła czy kościół, a teraz chcą wychodzić ze swoimi pomysłami. Z czasem, kiedy wzrosły możliwości grup nieformalnych w zakresie współpracy i osiągania wspólnych celów, podjęły one decyzję o instytucjonalizacji swojej działalności w formie stowarzyszenia.
Doświadczenia zdobyte w projekcie pozwalają na dopracowanie niektórych rozwiązań.
W związku z tym należy (1) bardziej klarownie określić role i wzajemne oczekiwania animatora i Partnerstwa Lokalnego jeszcze przed rozpoczęciem współpracy; (2) wyposażyć animatora nie tylko w wiedzę i narzędzia do pracy ze społecznością, ale również dostarczyć mu więcej informacji o danej społeczności, (3) wprowadzić animatora do społeczności lokalnej jako przedstawiciela zewnętrznej instytucji, która deleguje go do pracy.
Animatorzy planują uruchomienie nowych inicjatyw, za które odpowiedzialność wezmą osoby zaangażowane w poprzednie działania i w których wezmą udział również nowi uczestnicy. Będą dążyli do zacieśnienia współpracy organizacji pozarządowych z lokalnymi władzami samorządowymi. Chcą organizować warsztaty animacji np. Szkołę Młodych Animatorów, żeby upowszechniać sprawdzony przez siebie sposób aktywizowania społeczności wiejskiej, zwłaszcza, że okoliczne wsi wyraziły takie zainteresowanie. Nadal będą pomagali nowo powstałym stowarzyszeniom w przygotowywaniu aplikacji o dofinansowanie działań służących rozwojowi społeczności lokalnej.
Naszym zdaniem koncepcja ma uniwersalne zastosowanie – może być wykorzystywana zarówno w społecznościach wiejskich, jak i miejskich; począwszy od biernych i ubogich, po takie, w których pojawiły się pierwsze oddolne inicjatywy społeczne i istnieje lepsza infrastruktura. Odwołując się do własnych doświadczeń z pełnym przekonaniem zachęcamy do prowadzenia animacji lokalnej w środowisku lokalnym tak, aby rozwój społeczno-gospodarczy nie był jedynie udziałem elit oraz dobrze radzących sobie ludzi przedsiębiorczych z natury, ale także aby dostęp do niego miały również słabsze grupy społeczne, zagrożone marginalizacją społeczną.
IR
«« start « poprz. 1 2 nast. » koniec »»
|
